Денелер деформациясы . Серпімділік күші. Гук заңы

Барлық денелерге ауырлық күш әрекет ететіні бәрімізге анық болып табылады .

Мысал :

Үстелді жатқан кітапқа та ауырлық күш әрекет етеді , бірақ ол үстел ішіне құлап кетпейді , тыныштық күйінде жатыр . 

Белгілі бір денені жіпке ілсек , ол құламай тыныштық күйінде асылып тұрады.

Асылған немесе тірекке тірелген денелер тыныштықта болады . Ауырлық күшті белгілі бір күш теңейді . Бұл қандай күш?

Мысал :

Тәжірибе жүргізейік.

Көлденең орналастырылған тақтайдың ортасында біз гір тасын қойдық.

 

Ауырлық күші әсерінен гір тасы төмен қарай құла бастайды және тақтаны бұзады,яғни тақтай деформацияға ұшырайды . Осылайша, тақтайшаның (тірек) онда орналасқан денеге әсер ететін күш пайда болады . Осы тәжірибеден біз төмен бағытталған ауырлық күшінен басқа , тағы да бір күш бар деген қорытындыға келеміз . Бұл күш тік жоғары бағытталған. Ол ауырлық күшін теңдестірді.Бұл күш серпімділік күші деп аталады.

  • Есіңде сақта!
    Күштің әрекеті тоқтағаннан кейін дененің бастапқы пішінінің мен өлшемін қайтадан қалпына келтіретін күш - серпімділік күші деп аталады
Серпімділік күші

Тірек қаншалықты бүгілсе , соншалықты серпімділік күшінің мәні көп болады.

Егер серпімділік күші денеге әрекет ететін ауырлық күшіне тең болса, тақтаның бүгілуі тоқтатылады. 

Серпімділік күш

Тәжірибеде жіп F2 ауырлық күші әсерінен созылады . Тіректе сияқты жіпте де серпімділік күші пайда болады . Жіптің созылу үрдісіне серпімділік күші көбейеді де , ауырлық күшпен теңескенде созылу тоқтатылады.

Серпімділік күші тек қана деформация кезінде пайда болады. Деформация болмаса , серпімділік күші де болмайды.

Деформацияның бірнеше түрі болады : созылу , сығылу , жылжу , бүгіліс және бұрау . 

Серпімді дененің ұзаруы мен оған түсірілген күштің арасындағы байланысты ағылшын физигі Роберт Гук анықтаған болатын . Кейін бұл байланысты Гук заңы деп атаған . Бұл заң бойынша : серпімді деформацияның шамасы (созылуы немесе сығылуы ) түсірілген күшке тура пропорционал , яғни :

 

Дененің қаттылығы пішіні мен өлшеміне , сондай-ақ жасалған материалына байланысты.
Гуктың заңы тек серпімді деформация үшін ғана жарамды.

 

Созылу 2 есе көбейді , себебі ілінген шардың массасы 2 есе көбейді . Серпімділік күш пен созылу арасындағы тура пропорционалдықты байқауға болады.

Дереккөз : Физика және астрономия 7 сын. Башарұлы Р./Тоқбергенова У. 2007 ж.

Scroll Up