Терінің құрылымы мен қызметі

  • Есіңде сақта!
    Тері дененің бөлек мүшесі болып саналады. Ол дененің ішкі ортасын сыртқыдан бөлетін табиғи шекара. Барлық хорда тектестерде болады.

Терінің қалыңдығы, сондай-ақ оның құрылымы мен дененің әртүрлі бөліктеріндегі функционалды ерекшеліктері біршама ерекшеленеді. Сондықтан қалыңдығы 0,5 мм-ден 0,5 см-ге дейін өзгереді, бір жерде тер бездері көбірек, ал бір жерде рецепторлар болады. Адам терісінің беткі ауданы шамамен 2 м², ал жалпы салмағы шамамен 3 кг құрайды. Терінің тері астындағы май қабатымен бірге салмағы адамның жалпы дене салмағының 16 — 17,7% құрайды.

Адамның бас терісінде орта есеппен 150 000 түк бар, ал денеде 5 миллионға жуық шаш фолликуласы бар. Шаш күніне шамамен 0,1-0,5 миллиметрге өседі. Тер бездері арқылы 300-800 миллилитр тер бөлінеді, ал кейбір жағдайларда тіпті 1,5 литр немесе одан да көп.

Терінің өзінен басқа, оның туындылары ерекшеленеді — тырнақтар, шаштар және т.б. Олар тері арқылы шығарылады, бірақ, әрине, олар терінің өзі емес.

Тері — адамның маңызды мүшелерінің бірі. Ол көптеген функцияларды орындайды:

  • қорғаныс (тосқауыл),
  • терморегуляторлық,
  • шығарылу,
  • рецептор.

Тері негізгі үш қабат: эпидермис, дерма, тері асты шел майынан тұрады.

× Эпидермис (терінің сыртқы қабаты)−бірнеше қабаттардан тұрады. Төрт қабаттан — мүйізді, түйіршікті, тік және базальды. Мүйізді қабат ядросы жоқ кератинді жасушалардан түзіледі. Терінің бұл қабаты аяғы мен алақанында қалың, ал қастар мен жыныс мүшелерінде жұқа болады. Базальды қабатта цилиндрлік және дендритті жасушалар бөлінеді. Цилиндрлік жасушалар митозға көбейіп, жаңа беткі қабатты құрайды. Дендриттік жасушалар тері пигментін шығарады. Эпидермисте қан тамырлары жоқ, бірақ оған жүйкелік ұштар енеді. Эпидермистің төменгі қабаттарының жасушалары үздіксіз бөлініп, біртіндеп терінің бетіне ауысады. Эпидермистің сыртқы қабатының қабықшасының клеткалары 7-10 күн ішінде үнемі қабыршақталады және толығымен жаңарады (олардың орнын төменгі қабаттардың жасушалары алады).

Тері түсі меланин пигментінің мөлшеріне байланысты. Ол қаншалықты көп болса, терінің күңгірт болуы. Евразиялықтардың ақшыл терісінің биологиялық рөлі оның күн сәулесінің ультракүлгін сәулелерін таратуында, олар организмде D дәрумені түзілуіне ықпал етеді (күн радиациясы жетіспейтін географиялық аймақтарда).

× Терінің ортаңғы қабаты (дерма) екі қабаттан тұрады. Папиллярлық (немесе папиллярлық) қабат тікелей эпидермистің астында орналасады, ал тереңірек — ретикулярлық қабат. Дерма көптеген қан тамырлары мен капиллярларға енеді. Көптеген жүйке ұштары дермада орналасқан — сенсорлық сезінуге мүмкіндік беретін рецепторлар, температура (суық рецепторлар терінің бетіне жақын орналасқан, жылу рецепторлары тереңірек), ауырсыну. Ауырсыну тітіркенуі бос нервтердің аяқталуы арқылы қабылданады.

Сонымен қатар, терінің ортаңғы қабаты лимфамен қамтамасыз етіледі, оның құрамында шаш фолликулалары, тершеңдік жолдар және май бездері бар. Аяқтар мен алақандарда май бездері болмайды. Тер бездері апокринді және эккринді болып бөлінеді. Алақанда, аяқта, маңдайда, кеудеде, іште және иық белінде көптеген эккриндік бездер бар.

Апокриндік бездер майлы қабатта терең жатады және жыныстық жетілу басталғаннан кейін ғана жұмыс жасай бастайды.

Терінің адам өміріндегі қызметі өте маңызды, өйткені ол дене мен сыртқы орта арасында тосқауыл болып, ішкі ағзаларды қорғауды қамтамасыз етеді.
Тері орта қабат пен тері астындағы майлы тіннің құрамындағы коллаген және серпімді талшықтардың арқасында тіндер мен мүшелерді механикалық зақымданудан (соққы, үйкеліс және т.б.) қорғайды. Мүйізді қабат — жылу өткізгіштің нашар болғандықтан, ол терең қабаттардың кебуінен қорғайды. Меланин пигментті зат ультракүлгін сәулелерді сіңіреді, осылайша денені зиянды радиациядан қорғайды.
Терінің қышқылдық деңгейі (рН) 5,0-6,0 құрайды, бұл химиялық заттарды бейтараптандыруға және зиянды микробтарды жоюға көмектеседі. Майлы және тер бездері бірдей функцияны орындайды, демек, шамадан тыс жиі жуу терінің қорғаныш функциясының әлсіреуіне әкеледі.

https://thepresentation.ru/biologiya/tern-osaly-msheler-ter-zhne-may

Терінің өзінде (дерма), тері астындағы ұлпамен шекарада тер және май бездері орналасады, олар өзекшелік жолдарымен тері бетінде ашық тері тесігін ашады.
Тер бездері (адамдарда 3 миллионға жуық) ұзын тармақталмаған түтіктер болып табылады, олардың бастапқы ұшы допқа бұралған. Олардың көпшілігі алақандарда, қолтық және ішек қатпарларында, аяқтың табанында. Терлеу терморегуляцияны және метаболизм өнімдерін шығаруды қамтамасыз етеді. Адам шығаратын тердің мөлшері әр түрлі болады, ыстық күндері күніне 3 литрге жетеді. Тердің химиялық құрамы зәрге жақын (құрамында су, натрий хлориді, зәр қышқылы, аммиак, мочевина).

Тері астындағы майлы тін (гиподермис) дерманың астында орналасқан. Оның қалыңдығы адам денесінің әртүрлі бөліктерінде ерекшеленеді (ол жамбас, іш және аяқ табандарында ең үлкен мәнге жетеді).
Тері астындағы майлы тіндер борпылдақ дәнекер тінінен тұрады және құрамында майдың көп мөлшері болады (май ағзаны гипотермиядан қорғайды және энергия шығыны жоғары болған жағдайда резервтік қор болып табылады).

Дереккөз : Қуандыков Е.Ө., Әбілаев С.А. Медициналық биология және генетика.

Добавить комментарий

Ваш адрес email не будет опубликован.

Scroll Up